пра нас | кантакты | для аўтараў | навіны | падзеі | права | эканоміка | паліталёгія | іншыя навукі | бібліятэка | рассылка

Жнiвень 19, 2017             галоўная старонка

EnglishBelorussian

пошук

 іншыя навукі

2015-11-23

друкаваць

У пошуках беларускасці на паўднёвай Пскоўшчыне

Міраслаў Янковяк

Больш за 100 год таму лінгвісты і этнографы, якія вывучалі дыялекты, духоўную і матэрыяльную культуру, вызначалі межы рассялення беларускага этнасу. Лінія, вызначаная, напрыклад, А. Рыціхам ў 1875 г. ці Я. Карскім у 1903 г. значна выходзіла па-за сучасныя межы Беларусі. Беларусы жылі на тэрыторыях, што сёння належаць да Украіны, Польшчы, Літвы, Латвіі і Расіі. Гэта тычыцца таксама паўднёвай часткі Пскоўшчыны (не ў гістарычным сэнсе, а менавіта той часткі, якая калісьці ўваходзіла ў Віцебскую губерню, а з 1957 г. знаходзіцца ў межах сучаснай Пскоўскай вобласці).

Стастычныя дадзеныя канца ХІХ і пачатку ХХ ст. выразна паказваюць, што гэтыя паветы былі населеныя беларусамі і мелі відавочна беларускі характар. Напрыклад, ў 60-х гадах ХІХ ст. у Невельскім павеце беларусы складалі 60,8% ад усіх жыхароў, у Вяліжскім і Себежскім – нават 90,2% і 80,9% (для параўнання палякаў было адпаведна 0,9%, 3,1%, 2,2%). Гэтыя дадзеныя падцвярджаюць таксама даследванні Я. Карскага, чальцоў Маскоўскай Дыялекталагічнай Камісіі (1914 г.) і П. Бузука (1926 г.). П. Бузук асабіста наведаў Невельскі і Вяліжскі паветы і адназначна падцвердзіў беларускі характар гаворкі мясцовага насельніцтва. Самыя жыхары гэтых земляў таксама бачылі сваю моўную адрознасць ад расійцаў і беларусаў з поўдня. Бузук прыводзіць у сваёй публікацыі словы жыхаркі колішняга Вяліжскага павету: Нас называюць пылякамі (г. зн. беларусамі – П.Б.), калі паедзім за Вялікіе Лукі, а за Неўлем сьмяюцца з нас ужо за тое, што мы больше ныварачуем пы-расійську.

Змены ў навуковых падыходах у справе моўнай прыналежнасці мясцовых гаворак адбыліся пасля Другой сусветнай вайны. Праўда, яшчэ ў 1949 г. знакаміты лінгвіст Р. Аванэсаў залічыў гэтыя тэрыторыі да беларускамоўных, але ўсе наступныя працы (напр., падручнікі расійскай дыялекталогіі) залічваюць гэтыя землі да “заходняй зоны паўднёварасійскага дыялекта”, а мяжой паміж беларускімі і расійскімі дыялектамі становіцца... адміністрацыйная мяжа. Гэты пункт гледжання, на жаль, не выклікаў афіцыйнага пратэсту беларускіх мовазнаўцаў.

Фрагмент карты Я. Карскага (1903 г.), чырвоная лінія азначае рассяленне беларускага этнасу паводле гаворакФрагмент карты Я. Карскага (1903 г.), чырвоная лінія азначае рассяленне беларускага этнасу паводле гаворак

З часоў даследванняў Карскага мінула больш за 100 год і я вырашыў спраўдзіць, як змянілася моўная сітуацыя і ідэнтыфікацыя жыхароў паўднёвай Пскоўшчыны. Дадзеныя ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай Федэрацыі (2002 г.) цяпер вельмі адназначныя: беларусы ў Невельскім раёне складаюць толькі 2,26% ад усяго насельніцтва (ці 711 чалавек), падобная сітуацыя і ў Себежскім раёне. Я звярнуўся да лінгвістычных матэрыялаў. Аналіз распаўсюджання моўных рысаў, якія прадстаўленыя ў “Диалектологическом атласе русского языка” (1986, 1989 г.) пацвердзіў тое, чаго чакаў бы кожны гісторык ці дыялектолаг – у большасці выпадкаў гэтыя межы супадаюць з былымі межамі Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай і Віцебскай губерні. Таксама Псковский областной словарь паказвае, што і пасля ІІ сусветнай вайны ў мове насельніцтва захаваліся шмат беларусізмаў (бацька, бацян, бульба, ведаць, ён, калі, яго і т. д.) Я наведаў паўднёвую Пскоўшчыну два разы – летам 2014 і 2015 г. і вывучаў вёскі каля Себежа і Невеля (найбольш паўночных узмоцненых пунктаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага).

Я звярнуў увагу найперш на сацыялінгвістычную сітуацыю і пытанне нацыянальнай тоеснасці. Усе асобы, з якімі я размаўляў вельмі выразна падкрэслівалі расійскую нацыянальнасць, часам узгадвалі пра бабулю польку ці пра прадзеда паляка, але ніхто з іх не назваўся беларусам. Але глыбейшае даследаванне пытання прынесла пэўны вынік. Жанчына (1939 г. н.) з паўночнай часткі Себежскага раёну, якая нарадзілася ў малой вёсцы Ржаўкі Літоўскія (на другім боку рэчкі знаходзяцца Ржаўкі Рускія – гэта колішняя мяжа Віцебскай губерні), калі я яе спытаў пра тое, як называлі насельніцтва з Пскоўшчыны па розныя бакі мяжы, сказала: нас называлі пылякамі, літвінамі, а мы іх скабарямі

Такія адказы я чуў неаднойчы, прычым словы палякі, літвіны, беларусы ўжываліся ў якасці сінонімаў ці як супрацьвага адносна Расіі. Гэта паказвае, што ў свядомасці мясцовага насельніцтва найстарэйшага веку колішнія адміністрацыйныя і дзяржаўныя падзелы існуюць да сёння. Пошук іншых слядоў беларускасці не прынёс значных эфектаў. Гэта не здзіўляе – тут не было беларускіх школаў, арганізацыяў ці беларускай прэсы. Няма таксама надмагілляў з надпісамі па-беларуску, але ёсць па-польску (напр., у Себежы). Беларуская тоеснасць не магла захавацца на гэтых землях, бо яна тут таксама не мела шанцаў сфармавацца на мяжы ХІХ і ХХ ст. Інакш было на Падляшшы, Віленшчыне, Латгаліі ці нават на Смаленшчыне, дзе ў міжваенным часе функцыянавалі беларускія школы.

Жыццё ў межах расійскай дзяржавы і дыялекты, вельмі набліжаныя да расійскіх, выклікалі і тое, што мясцовае насельніцтва называе сваю мову расійскай: У мяне рускій язык, крісціянскій, рускій [жанчына, 1933 г. н., в. Новахаванск]; У меня рускій, у нас всех рускій, мы все рускіе [жанчына, 1932 г. н., в. Спас-Балаздынь]. Калі я паглыбляю тэму і пытаю, ці іх мова такая самая, якой ўжываюць на тэлебачанні, тады некаторыя рэспандэнты пачынаюць звяртаць увагу на “мяшаны” характар сваёй гаворкі: Бывает акцэнт такой, сам замеціш, што эта ня чіста рускій, рускій з хахлом, рускій з евреям, ад палякаў очень многа ўзялі [словаў] [жанчына, 1925 г. н., в. Апухлікі]. Таксама я спытаўся, чым адрозніваюцца беларусы ад расійцаў: Па труду атлічалі, беларус очень трудаспасобный, і па языку атлічыш, такім пахабным языком разгаварівают. [На бульбу казалі] бульба, лук – цыбуля, бурак, во, буракі ты там цягала, пара буракі цягаць [жанчына, 1925 г. нар., в. Апухлікі]. Аднак тыя беларусы, нават у свядомасці жыхароў на поўдзень ад Невеля знаходзяцца далёка на поўдзень ад іх і гэта зусім іншыя людзі, вельмі адрозныя ад іх саміх і іхных суседзяў. Гэта сведчыць пра вельмі інтэнсіўны працэс русіфікацыі. Беларускасць ператрывала ў гаворках, таму менавіта яны сталіся асноўным аб’ектам маіх даследванняў.

Каб спраўдзіць узровень русіфікацыі гаворак у параўнанні з часамі Карскага і Бузука я быў у мясцовасцях, размешчаных на паўночным усходзе, паўднёвым усходзе, паўночным захадзе і паўднёвым захадзе ад Себежа і Невеля. У гэтым кантэксце вельмі добрым параўнаўчым матэрыялам могуць быць беларускія гаворкі з латышскага і беларускага боку мяжы. Калісьці гэта быў агульны дыялектны абшар, цяпер жа асобы, якія на іх гавораць, жывуць ў трох розных краінах.

Датычна паўночных межаў колішняй Віцебскай губерні цяжка ўжо казаць пра беларускія гаворкі – мясцовую мову можна ўжо лічыць расійскай з элементамі беларускіх гаворак. Нават падчас размовы з жанчынай з Ржавак Літоўскіх беларускія рысы чуюцца спарадычна, нават такія адметнасці беларускай мовы як звонкі “г” ці “нескладовае у” сустракаюцца радзей, чым характэрныя для расійскай мовы гукі. Таксама дзеканне і цеканне тут не такое выразнае, як у суседніх раёнах Латвіі і Беларусі.

Значна лепш выглядае сітуацыя на поўдзень ад Себежа і на паўднёвы захад ад Невеля, дзе мову мясцовага насельніцтва можна назваць мяшанай беларуска-расійскай гаворкай. Мне ўдалося занатаваць амаль усе беларускія рысы, якія заўважылі Карскі і Бузук амаль стагоддзе таму на ўсіх узроўнях мовы (фанетыка, марфлогія, лексіка і сінтаксіс). Аднак, яны выступаюць адначасна з расійскімі рысамі. Большасць мясцовага насельніцтва лічыць, што гаворыць па-расійску, бо найбольш расійскіх рысаў можна знайсці менавіта ў лексіцы. Найменш у міжчалавечай камунікацыі перашкаджае фанетыка, таму на гэтым узроўні структуры мовы беларускія рысы захаваліся найлепш і менавіта на падставе фанетыкі ў мовазнаўстве акрэсліваецца прыналежнасць канкрэтных гаворак да пэўнай мовы. Беларуская гаворка на паўднёвай Пскоўшчыне цягам апошніх амаль 200 год была адзіным бастыёнам беларускасці. Але ўзнікае пытанне: ці яна доўга будзе трываць? У параўнанні з часамі Карскага і Бузука межы яе распаўсюджання зменшыліся на некалькі дзесяткаў кіламетраў. Адзінай падтрымкай беларушчыны на гэтых землях могуць быць толькі гандляры з Беларусі, якія прыяжджаюць на мясцовыя кірмашы ў Себеж і Невель і прапануюць расійцам бульбу, цыбулю і буракі, а не картошку, лук ці свёклу.

Кірмаш у Невелі, дзе большасць гандляроў прыязджае з Беларусі, фота: Міраслаў Янковяк

Кірмаш у Невелі, дзе большасць гандляроў прыязджае з Беларусі, фота аўтара

пераклад на беларускую: Андрэй Ціхаміраў

Артыкул з'явіўся па-ангельску ў Belarusian Review, Vol. 27, No. 3-4.
© 2015 The_Point Journal/Belarusian Review

З часоў даследванняў Карскага мінула больш за 100 год і я вырашыў спраўдзіць, як змянілася моўная сітуацыя і ідэнтыфікацыя жыхароў паўднёвай Пскоўшчыны. Дадзеныя ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай Федэрацыі (2002 г.) цяпер вельмі адназначныя: беларусы ў Невельскім раёне складаюць толькі 2,26% ад усяго насельніцтва (ці 711 чалавек), падобная сітуацыя і ў Себежскім раёне. Я звярнуўся да лінгвістычных матэрыялаў. Аналіз распаўсюджання моўных рысаў, якія прадстаўленыя ў “Диалектологическом атласе русского языка” (1986, 1989 г.) пацвердзіў тое, чаго чакаў бы кожны гісторык ці дыялектолаг – у большасці выпадкаў гэтыя межы супадаюць з былымі межамі Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай і Віцебскай губерні. Таксама Псковский областной словарь паказвае, што і пасля ІІ сусветнай вайны ў мове насельніцтва захаваліся шмат беларусізмаў (бацька, бацян, бульба, ведаць, ён, калі, яго і т. д.) Я наведаў паўднёвую Пскоўшчыну два разы – летам 2014 і 2015 г. і вывучаў вёскі каля Себежа і Невеля (найбольш паўночных узмоцненых пунктаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага).

Я звярнуў перадусім увагу на сацыялінгвістычную сітуацыю і пытанне нацыянальнай тоеснасці. Усе асобы, з якімі я размаўляў вельмі выразна падкрэслівалі расійскую нацыянальнасць, часам узгадвалі пра бабулю польку ці пра прадзеда паляка, але ніхто з іх не назваўся беларусам. Але глыбейшае даследаванне пытання прынесла пэўны вынік. Жанчына (1939 г. н.) з паўночнай часткі Себежскага раёну, якая нарадзілася ў малой вёсцы Ржаўкі Літоўскія (на другім боку рэчкі знаходзяцца Ржаўкі Рускія – гэта колішняя мяжа Віцебскай губерні), калі я яе спытаў пра тое, як называлі насельніцтва з Пскоўшчыны па розныя бакі мяжы, сказала: нас называлі пылякамі, літвінамі, а мы іх скабарямі

Такія адказы я чуў неаднойчы, прычым словы палякі, літвіны, беларусы ўжываліся ў якасці сінонімаў ці як супрацьвага адносна Расіі. Гэта паказвае, што ў свядомасці мясцовага насельніцтва найстарэйшага веку колішнія адміністрацыйныя і дзяржаўныя падзелы існуюць да сёння. Пошук іншых слядоў беларускасці не прынёс значных эфектаў. Гэта не здзіўляе – тут не было беларускіх школаў, арганізацыяў ці беларускай прэсы. Няма таксама надмагілляў з надпісамі па-беларуску, але ёсць па-польску (напр., у Себежы). Беларуская тоеснасць не магла захавацца на гэтых землях, бо яна тут таксама не мела шанцаў сфармавацца на мяжы ХІХ і ХХ ст. Інакш было на Падляшшы, Віленшчыне, Латгаліі ці нават на Смаленшчыне, дзе ў міжваенным часе функцыянавалі беларускія школы.

Жыццё ў межах расійскай дзяржавы і дыялекты, вельмі набліжаныя да расійскіх, выклікалі і тое, што мясцовае насельніцтва называе сваю мову расійскай: У мяне рускій язык, крісціянскій, рускій [жанчына, 1933 г. н., в. Новахаванск]; У меня рускій, у нас всех рускій, мы все рускіе [жанчына, 1932 г. н., в. Спас-Балаздынь]. Калі я паглыбляю тэму і пытаю, ці іх мова такая самая, якой ўжываюць на тэлебачанні, тады некаторыя рэспандэнты пачынаюць звяртаць увагу на “мяшаны” характар сваёй гаворкі: Бывает акцэнт такой, сам замеціш, што эта ня чіста рускій, рускій з хахлом, рускій з евреям, ад палякаў очень многа ўзялі [словаў] [жанчына, 1925 г. н., в. Апухлікі]. Таксама я спытаўся, чым адрозніваюцца беларусы ад расійцаў: Па труду атлічалі, беларус очень трудаспасобный, і па языку атлічыш, такім пахабным языком разгаваріват. [На бульбу казалі] бульба, лук – цыбуля, бурак, во, буракі ты там цягала, пара буракі цягаць [жанчына, 1925 г. нар., в. Апухлікі]. Аднак тыя беларусы, нават у свядомасці жыхароў на поўдзень ад Невеля знаходзяцца далёка на поўдзень ад іх і гэта зусім іншыя людзі, вельмі адрозныя ад іх саміх і іхных суседзяў. Гэта сведчыць пра вельмі інтэнсіўны працэс русіфікацыі. Беларускасць ператрывала ў гаворках, таму менавіта яны сталіся асноўным аб’ектам маіх даследванняў.

Каб спраўдзіць узровень русіфікацыі гаворак у параўнанні з часамі Карскага і Бузука я быў у мясцовасцях, размешчаных на паўночным усходзе, паўднёвым усходзе, паўночным захадзе і паўднёвым захадзе ад Себежа і Невеля. У гэтым кантэксце вельмі добрым параўнаўчым матэрыялам могуць быць беларускія гаворкі з латышскага і беларускага боку мяжы. Калісьці гэта быў агульны дыялектны абшар, цяпер жа асобы, якія на іх гавораць, жывуць ў трох розных краінах.

Датычна паўночных межаў колішняй Віцебскай губерні цяжка ўжо казаць пра беларускія гаворкі – мясцовую мову можна ўжо лічыць расійскай з элементамі беларускіх гаворак. Нават падчас размовы з жанчынай з Ржавак Літоўскіх беларускія рысы чуюцца спарадычна, нават такія адметнасці беларускай мовы як звонкі “г” ці “нескладовае у” сустракаюцца радзей, чым характэрныя для расійскай мовы гукі. Таксама дзеканне і цеканне тут не такое выразнае, як у суседніх раёнах Латвіі і Беларусі.

Значна лепш выглядае сітуацыя на поўдзень ад Себежа і на паўднёвы захад ад Невеля, дзе мову мясцовага насельніцтва можна назваць мяшанай беларуска-расійскай гаворкай. Мне ўдалося занатаваць амаль усе беларускія рысы, якія заўважылі Карскі і Бузук амаль стагоддзе таму на ўсіх узроўнях мовы (фанетыка, марфлогія, лексіка і сінтаксіс). Аднак, яны выступаюць адначасна з расійскімі рысамі. Найбольш расійскіх рысаў знаходзім у лексіцы, бо большасць мясцовага насельніцтва лічыць, што гаворыць па-расійску. Найменш у міжчалавечай камунікацыі перашкаджае фанетыка, таму на гэтым узроўні структуры мовы беларускія рысы захаваліся найлепш і менавіта на падставе фанетыкі ў мовазнаўстве акрэсліваецца прыналежнасць канкрэтных гаворак да пэўнай мовы. Беларуская гаворка на паўднёвай Пскоўшчыне цягам апошніх амаль 200 год была адзіным бастыёнам беларускасці. Але ўзнікае пытанне: ці яна доўга будзе трываць? У параўнанні з часамі Карскага і Бузука межы яе распаўсюджання зменшыліся на некалькі дзесяткаў кіламетраў. Адзінай падтрымкай беларушчыны на гэтых землях могуць быць толькі гандляры з Беларусі, якія прыяжджаюць на мясцовыя кірмашы ў Себеж і Невель і прапануюць расійцам бульбу, цыбулю і буракі, а не картошку, лук ці свёклу.

Ключавыя словы: этнічная тэрыторыя беларусаў, Пскоўшчына, Невель, Себеж, Вяліж, беларусы ў Расіі, беларускія дыялекты, беларускія гаворкі, Латгалія, русіфікацыя, беларускае памежжа
 

 

 

 

 Цалкам зьмест іншыя навукі

2015-11-23

У пошуках беларускасці на паўднёвай Пскоўшчыне

Больш за 100 год таму лінгвісты і этнографы, якія вывучалі дыялекты, духоўную і матэрыяльную культуру, вызначалі межы рассялення беларускага этнасу. Лінія, вызначаная, напрыклад, А. Рыціхам ў 1875 г. ці Я. Карскім у 1903 г. значна выходзіла па-за сучасныя межы Беларусі. Беларусы жылі на тэрыторыях, што сёння належаць да Украіны, Польшчы, Літвы, Латвіі і Расіі. Гэта тычыцца таксама паўднёвай часткі Пскоўшчыны (не ў гістарычным сэнсе, а менавіта той часткі, якая калісьці ўваходзіла ў Віцебскую губерню, а з 1957 г. знаходзіцца ў межах сучаснай Пскоўскай вобласці).

больш дэталяў

 

2015-11-12

Прастора: паміж Падляшшам і Сілезіяй

Калі знаходзішся ўнутры інсталяцыі “Modry Лявона Тарасэвіча то не да канца разумееш, чаму яна знаходзіцца менавіта ў гэтым месцы. Новы Сілезскі музей у Катавіцах можа здавацца абсалютна далёкім і неадназначным месцам для прэзентацыі новага арт-аб’екта праваслаўнага беларуса з Падляшша. Верхняя Сілезія знаходзіцца па-за “беларускім кантэкстам” (хаця некаторыя гістарычныя повязі паміж гэтым рэгіёнам і Беларуссю можна знайсці) і вылучаецца сваёй выразнай адметнасцю. Куратарка выставы Тарасэвіча, мастацтвазнаўца Анда Ротэнбэрг піша пра тое, што мастак з’яўляецца прадстаўніком “асаблівай меншасці, якая трымаецца сваёй складанай тоеснасці.

больш дэталяў

 

2015-06-06

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: прысутныя (ч.2)

На жаль, біяграфічная інфармацыя пра многіх прысутных на экзамене Скарыны – досыць бедная, хоць сведчанні пра некаторых з іх (Гіеранімус Урбiнус, Гіеранімус а Мулла, аб Джыролама Урбіна і Барталамеа Барысона) сустракаюцца ў Н. К. Пападопалi і ў А. Фажыанi. Тым не менш, нашы спробы знайсці звесткі пра іншых персанажаў Скарынавай абароны і яго магчымыя знаёмствы нечакана абярнуліся поспехам у дачыненні да трох асобаў. Згадаем тут іх імёны ў такім парадку, як яны сустракаюцца ў арыгінале Acta Graduum Academicorum

больш дэталяў

 

2015-06-06

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: прысутныя

Матывы прыезду ў Падуанскі універсітэт маладога доктара мастацтваў, магістра медыцыны і сакратара караля Даніі, мусiць, шмат у чым тлумачацца той славай, якой у Еўропе карыстаўся яго медыцынскі факультэт. Але ці толькі гэта прыцягнула Скарыну ў Падую? Ці магчыма, што ён кіраваўся яшчэ нейкімі абставінамі, альбо, з іншага боку, што яго знаходжанне ў Падуі дало штуршок для заняткаў кнігадрукаваннем? За адсутнасцю крыніцаў можна толькі гадаць пра асабістыя матывы прыезду Скарыны ў Італію. Аднак, дакументы падуанскага перыяду ўсё ж пакідаюць нам 'матэрыяльны след', які, магчыма, дапаможа нам пракласці вектар да большага разумення скарынавай біяграфіі.

больш дэталяў

 

2015-05-21

Партызаншчына — гіблая справа?

Адной з перавагаў прафесіі гісторыка з'яўляецца магчымасць не толькі першым выявіць у архіве рэдкі дакумент, але і здолець яго ацаніць, пракаментаваць. Даследчык, ведаючы падкладку з'явы, гістарычны фон, далейшы цяг падзеяў, адрознівае галоўнае ад другараднага, вылучаючы вялікае з малога, бачыць тыповае і непаўторнае. На адмену ад журналістыкі, акадэмічная навука менш згодлівая да прапаганды, яна вывучае з'яву фундаментальна, не прымае паспешлівых ацэнак. У сувязі з гэтым я хачу падзяліцца з чытачамі унікальным дакументам, выяўленым у Мінску мінулым летам. Працуючы над праектам “Незапатрабаваная памяць”, я вёў пошук лістоў і дзённікаў 1939-1945 гг. Так я апынуўся ў Музеі гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі. Перабіраючы архіўныя папкі, я нечакана выявіў дакумент, які крануў за жывое, падкупляў сваёй шчырасцю і неспрактыкаванасцю. Гэта быў ліст невядомай партызанкі да сваёй сяброўкі Каці...

больш дэталяў

 

2015-05-21

Партизанщина – пропащее дело?

Одним из преимуществ профессии историка является возможность не только первым обнаружить в архиве редкий документ, но и суметь его оценить, прокомментировать. Исследователь, зная подоплеку явления, исторический фон, последующую цепь событий отличает главное от второстепенного, выделяя большое из малого, видит типичное и неповторимое. Академическая наука, в отличие от журналистики менее податлива пропаганде, она изучает явление фундаментально, не приемлет скоропалительных оценок. В этой связи я хочу поделиться с читателями уникальным документом, обнаруженным в Минске прошлым летом. Работая над проектом «Невостребованная память», я вел поиск писем и дневников 1939-1945 гг. Так я оказался в Музее истории и культуры евреев Беларуси. Перебирая архивные папки, я неожиданно обнаружил документ, который тронул за живое, подкупал своей искренностью и неискушенностью. Это было письмо неизвестной партизанки своей подруге Кате …

больш дэталяў

 

2015-05-02

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: абставіны (ч.2)

Насамрэч, пытанне пра тое, сакратаром у якой частцы Еўропы працаваў Скарына – румынскай Дакіі/Дацыi ці Даніі – ёсць досыць складаным. Звычайна даследчыкі адкідаюць ‘румынскi след’ з тае прычыны, што румынская ‘Дацыя’ (рымская правінцыя) ўжо не існавала ў эпоху Рэнесансу, і не існавала яна так даўно, што сярэднявечныя, а тым больш рэнесансныя сучаснікі паспелі забыцца і пра каралеўства Дацыю

больш дэталяў

 

2015-05-02

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: абставіны

У 2002 г. пабачыла свет кніга Уладзіміра Агіевіча Імя i справа Скарыны: у чыіх руках спадчына. У ёй аўтар прапануе сваё прачытанне слова pauper ў тэксце першага скарынаўскага дакументу з ‘падуанскага цыклу’ пра прашэнне міласці (gratia). Такім чынам, для яго pauper перакладаецца не як ‘бедны’, але ёсць спасылкай на прыналежнасць Скарыны да Ордэну Тампліераў. Нягледзячы на дастаткова разгромную крытыку ўсёй манаграфіі Агiевiча беларусазнаўцамi, пасеяныя ім сумневы наконт перакладу ‘бедны’ ўсё ж знаходзяць паслядоўнікаў. Таму мы падрабязней спынімся на гэтай акалічнасці.

больш дэталяў

 

2015-04-28

"Тут была Беларусь, Беларуская губерня"

Латгалія з’яўляецца своеасаблівым памежжам памежжаў, адным з найбольш складаных і разнародных рэгіёнаў Еўропы, дзе сутыкаліся і сутыкаюцца розныя народы, этнічныя групы, веравызнанні, культуры і мовы – латышы і латгальцы, палякі і беларусы, рускія і ўкраінцы, яўрэі і немцы, католікі, праваслаўныя, лютэране і стараверы. Латгальскія землі пераходзілі з рук у рукі – крывіцкія, нямецкія, польскія, шведскія, расейскія (царскія і савецкія). У такіх умовах фармавалася латгальская этнічнасць, культура і мова, хоць Латгалія ніколі не была самастойнай дзяржавай.

больш дэталяў

 

2015-03-04

Верхняя Сілезія як прыклад?

Захаванне этнічных каранёў – мовы, фальклору, традыцый і асаблівасцей штодзённасці для беларусаў з’яўляецца надзённай праблемай. Усплеск цікавасці да беларускай традыцыі за апошні год, які праявіўся ў самых розных формах – перадусім праз “вышыванкі” ці грамадскія курсы беларускай мовы паказаў запатрабаванасць традыцыі сярод новага пакалення жыхароў Беларусі.

больш дэталяў

 

2015-01-17

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: час і кантэкст (ч.2)

Медыцынскiя веды праходзяць да моманту Скарынавай абароны доўгі шлях ад антычнасці, сярэднявечнай схаластыкі да ‘вяртання’ антычных аўтараў у хрысціянскую Еўропу апасродкавана праз арабскіх аўтараў і іх лацінскіх перакладчыкаў і каментатараў.  Як і ва ўсіх універсітэтах Еўропы эпохі Рэнесансу, медыцынскiя веды на Падуанскім факультэце мастацтваў і медыцыны ўспадкавалi набор аўтарытэтных антычных і сярэднявечных тэкстаў, якія выкарыстоўваліся для навучання будучых дактароў

больш дэталяў

 

2015-01-05

Ізноў пра Скарыну ў Падуі: час і кантэкст

Гэты артыкул ізноў звяртаецца да дакументаў, звязаных з атрыманнем Францыскам Скарынам доктарскай ступені ў Падуі. Новыя магчымасці прачытання старых дакументаў дазваляюць запоўніць шэраг лакунаў Скарынавай біяграфіі, такіх, напрыклад, як дакладны час доктарскай абароны. У сваю чаргу, параўнанне з доктарскімі іспытамі іншых кандыдатаў таго перыяду дазваляе ацаніць выпадак Скарыны ў кантэксце акадэмічнага жыцця і медыцынскіх даследаванняў Еўропы эпохі Рэнесансу

больш дэталяў

 

2014-09-12

Швэды на тэрыторыі сучаснае Магілёўшчыны ў час Вялікай Паўночнай вайны

Вялікая Паўночная вайна (1700-1721) істотна закранула Беларусь, у т.л. тэрыторыю сучаснае Магілёўскае вобласьці. Шмат напісана пра Бітву пад Лясной, у меншай ступені – пра іншыя падзеі гэтага пэрыяду. Але ў беларускай гісторыяграфіі гэтыя падзеі падаюцца, найчасьцей (наўмысна, або не), праз прызму расейскага/савецкага на іх погляду. У іншых гісторыкаў падзеі Вялікай Паўночнай вайны на тэрыторыі сучаснае Магілёўшчыны зьяўляюцца толькі часткай дасьледваньняў таго, што адбывалася ў цэлым у ВКЛ, а таму – не дастаткова падрабязнымі. Мэтай гэтага артыкулу зьяўляецца спроба як мага больш аб’ектыўна і падрабязна паказаць падзеі таго часу на Магілёўшчыне.

больш дэталяў

 

2014-07-03

"…нездарма старыя жадаюць моладзі не ведаць войнаў"

Не думаў, не гадаў, што тое, пра што распавядаў мне бацька амаль трыццаць гадоў таму, спатрэбіцца мне як гісторыку. Пакаленне бацькі ваявала, і асаблівымі людзьмі гэтыя хлопчыкі і юнакі 1923-1925 г.н. сябе не лічылі. Гэта потым іх назавуць героямі, бо яны ж выйгралі вайну, ды якую! У нашай сям'і не захавалася аніводнага ліста таты з фронту і на фронт ад яго бацькоў, маіх бабулі і дзядулі. Засталося толькі гэтае інтэрв'ю, але і яно бярэ за жывое. Сёння я вырашыў ім падзяліцца...

больш дэталяў

 

2014-07-03

"... не зря старики желают молодежи не знать войн"

Не думал, не гадал, что то, о чем рассказывал мне отец почти тридцать лет назад, пригодится мне как историку. Поколение отца воевало, и особенными людьми эти мальчики и юноши 1923-1925 г.р. себя не считали. Это потом их назовут героями, ведь выиграли же войну, да какую! В нашей семье не сохранилось ни одного письма папы с фронта и на фронт от его родителей, моих бабушки и дедушки.Осталось только это интервью, но и оно берет за живое. Сегодня я решил поделиться…

больш дэталяў

 

2014-05-09

Пан прафесарка альбо гендэр у мове

Працоўная група “Феміністычная моўная акцыя” берлінскага Ўніверсітэту Гумбольдта выдала брашуру, у якой была прапанаваная моўная канцэпцыя, накіраваная на барацьбу з дыскрымінацыяй пацярпелых, замежнікаў, але найперш жанчынаў. Дакумент на 54 старонках змяшчае прыклады з жыцця, калі “людзей праз мову ненаўмысна адштурхоўваюць, выключаюць ці вымушана ізалююць”.

больш дэталяў

 

2013-09-24

Літва і Орда ў 13–15 стагоддзях (ч.3)

Вялікі князь Вітаўт меў такі ўплыў на палітыку Орды, што прасоўваў сваіх прэтэндэнтаў на сталец Вялікае Орды ў Крыму. Дзякуючы падтрымцы Вітаўта яго пастаўленік цар Улу-Мухамед задзіночыў пад сваёй уладай землі між Волгаю і Дняпром, Астрахань і Крым. У пачатку 1420-х гадоў на ўзбярэжжы Чорнага мора з'явіліся літоўскія цвержы.

больш дэталяў

 

2013-09-24

Літва і Орда ў 13–15 стагоддзях (ч.2)

Раней мы ўжо падавалі звесткі аб тым, што ў разнастайных крыніцах, а таксама ў фальклёру, літвіны 13–14 ст. нярэдка атаесамляюцца з "татарамі" (т.б. з Ордаю). Пісьменнік-гуманісты Энэй Сыльвій Пікаламіні (пазней папеж рымскі Пій ІІ), які выдаў свае звесткі аб Літве ў 1430-х гг., менаваў "татарынам" самаго вялікага князя Ягайлу да яго каталіцкага хросту ў 1386 г.: "…natione Tartarus infidelis, nam gentilis erat" ("…ён быў нацыі [або: веры] татарскай, няверны, дыкжэ ён быў язычнікам"). Папеж Грыгор ХІІ у сваім лісце да літоўскіх францысканаў у 1410 г. пісаў: "…дагэтуль у краёх русінаў і літвіноў, і наогул татараў, моцаю Хрыста звыш 20 тысяч былі наварочаны на каталіцкую веру" ("…dudum in partibus Ruthenorum et Lithuanorum ac Tartarorum ultra viginti millia hominum Christi virtute ad fidem catholicam conversi fuerint"). Такім чынам, відаць, што ў часы Ягайлы, як і раней, лацінскі тэрмін "tartari" у каталіцкіх крыніцах выступаў у якасці мянушкі рэлігійнага характару, пад якой былі задзіночаны і літвіны, і жыхары Орды, т.б. гэта была грэблівая мянушка, ужываная папскай курыяй для проціпастаўлення католікам іхніх рэлігійных праціўнікаў па нейкай генеральнага характару прыкмеце.

больш дэталяў

 

2013-09-24

Літва і Орда ў 13–15 стагоддзях (ч.1)

Нашыя папярэднія артыкулы выклікалі досыць размаітыя рэакцыі ў чытачоў і крытыкаў. У прыватнай размове з адным гісторыкам, магістрам гістарычных навук з еўрапейскай адукацыяй, нам было сказана, што выкладанае намі "настолькі выходзіць за межы агульнапрынятага паміж гісторыкамі ВКЛ, што каментаваць не тое што цяжка, а проста немагчыма". Як мы разумеем, гэтая заўвага далёка не ў апошнюю чаргу тычылася апошняга раздзелу нашага папярэдняга артыкула, т.б. таго раздзелу, які быў прысвечаны дачыненням Орды і Літвы ў часе ўтварэння Вялікага княства Літоўскага (у сярэдзіне 13 стагоддзя). У сувязі з гэтым мы маем сказаць, што гісторыя дачыненняў Орды з Вялікім княствам Літоўскім у 13–14 стагоддзях (і пазней) у цяперашняй гістарыяграфіі цалкам ігнаруецца, і гэта адбываецца не дзеля нястачы звестак гістарычных крыніц па гэтым пытанні, а дзеля поўнага, свядомага і зацятага ігнаравання такіх чысленых і празрыстых звестак. Такім чынам, вялізная лакуна ў гэтым пытанні існуе не з аб'ектыўных, а з чыста суб'ектыўных прычын таго "партыйнага" характару, які мы азначылі ў нашым папярэднім артыкуле, – і наўрад ці нейчыя спробы запоўніць гэтую лакуну, проста падаўшы элементарныя звесткі гістарычных крыніц па гэтым пытанні, могуць расцэньвацца як нейкі маргінальны або дэструктыўны дэмарш або выпад супраць навукі.

больш дэталяў

 

2013-07-10

Да пытання чыннікаў стварэння Вялікага княства Літоўскага (ч.4)

Дзеля таго каб з трыбу ілюзый выйсці да сапраўды адэкватных і, галоўнае, гістарычных рэканструкцый мінулага, гісторыку трэба не перамаўляць бессэнсоўныя ілюзыі (якою б ні была іхняя закаранеласць), а перш за ўсё варта было б самастойна рупліва апрацаваць і сынтэзаваць сведчанні гістарычных крыніц па праблеме, т.б. заняцца наўпростымі сваімі абавязкамі. Перапісванне з кніжкі Пашуты "вумных" фраз пра "modus vivendi" не заменіць уласнага розуму і ведаў, спадар Мікульскі.Досыць дзіўным ёсць тое, што такое занядбанне звестак гістарычных крыніц па праблеме дэманструе якраз сучасная "пазытывісцкая" навука, якая паводле сваёй натуры мусіць мець асабліва ўважлівае стаўленне да "фактаў".

больш дэталяў

 

2013-07-10

Да пытання чыннікаў стварэння Вялікага княства Літоўскага (ч.3)

Такім парадкам, карціна гісторыі летапіснае Літвы першае паловы 13 стагоддзя не па маргінальных тэндэнцыйных нарысах, а па рэальных сведчаннях гістарычных крыніц выглядае досыць выяўнаю – Літва была шчыльна знітаванаю з Полацкам і Менскам палітычнаю адзінкаю, фактычна, удзелам Полацкага гаспадарства, і яе князі знаходзіліся ў сваяцкіх звязах з полацка-менскімі князямі і дзейнічалі разам з імі. Вось гэта паказуюць у рэальнасці гістарычныя сведчанні, а не тое, што "масіраваныя атакі літоўцаў на беларускія княствы" "становяцца ўжо дастаткова моцнымі і спусташальнымі".

больш дэталяў

 

2013-07-10

Да пытання чыннікаў стварэння Вялікага княства Літоўскага (ч.2)

Факты, разгледжаныя далей, падзяляюцца на дзве ўмоўныя групы: факты што да гісторыі Літвы 12 – сярэдзіны 13 ст., якія наастатку прапануюць суцэльную карціну Літвы другое чвэрці 13 стагоддзя, т.б. напярэдадні і ў часе ўтварэння Вялікага княства Літоўскага, і факты што да пытання так менаванага "татарскага нашэсця", т.б. уплыву Орды на стварэнне Вялікага княства Літоўскага. Зацемім, што гэтыя дзве групы фактаў арганічна звязаны міжсобку, як і звязаны міжсобку пытанні гаспадарствавага будавання ў Літве ў сярэдзіне 13 ст. і ўплыву Орды на працэсы гэтага гаспадарствавага будавання. Такім чынам, напрыканцы дадзенага артыкула, праз спалучэнне чысленых звестак гістарычных крыніц, будзе прапанавана ясная карціна ўзаемадачынення гэтых чыннікаў і будзе прыблізна абрысавана істасць механізму гаспадарствавага будавання Вялікага княства Літоўскага.

больш дэталяў

 

2013-07-10

Да пытання чыннікаў стварэння Вялікага княства Літоўскага (ч.1)

Вынесеная ў эпіграф цытата з працы вядомага французскага традыцыяналістага Рэнэ Генона была абрана зусім не выпадкова, бо яна ў вялікай ступені характарызуе стан навуковых прац, з якімі аўтару гэтых радкоў даводзіцца спатыкацца ў сувязі з ягоным заняткам – даследваннем стварэння і пачатковага перыяду гісторыі Вялікага княства Літоўскага. Сапраўды, даследванні па гэтай тэматыцы ў Беларусі ў цяперашні час характарызуюцца амаль поўнаю нястачаю якіх-кольвечы прынцыповых грунтаў, амаль цалкам зводзячыся да набору (цалкам у згодзе з усё яшчэ папулярнымі "пазытывісцкімі" настроямі навукі) чыста аналітычных пабудоў, амаль без аніякіх спроб сынтэзу веды – што яшчэ было б зразумела само праз сябе, з улікам цяжкае спадчыны савецкага часу, якая працягвае адчувацца ў гуманітарнай навуцы; але ладна больш трывожным і небяспечным ёсць тое, што даследнікі, здаецца, не маняцца зрабіць нейкіх якасных крокаў да сынтэзу веды, задавальняючыся "аналітычным" станам наяўных канструкцый і распрацовак і, мабыць, нават і не мыслячы аб магчымасці вывядзення на іх грунце сынтэтычнае веды па прадмеце, а мо' нават і сумняючыся ў існаванні гэтае ўніверсальнае сынтэтычнае веды наогул.

больш дэталяў

 

2013-03-04

Ці беларусы ёсць украінцамі? альбо пра заганнасць "рускага" (тэрміналагічна) праекту гісторыі беларусаў (ч.3)

Візыю І. Марзалюка паспрабаваў падправіць А. Ліцкевіч, дадаўшы сканструяваную ім катэгорыю "рутэнізаваных балтаў" (Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XIV – пачатку XV ст. // Arche. №11-12, 2009). Па істасці, візыя А. Ліцкевіча ёсць тою ж адменаю візыі І. Марзалюка ("літва" – этнічныя балты, "русь" – этнічныя славяне), адно з тою розніцаю, што А. Ліцкевіч кажа аб ладным "абрусенні" часткі літвы (называючы гэта "адной са стрыжнявых праблем" беларускае гістарыяграфіі) і ставіць пытанне аб улучэнні яе ў беларускі этнагенэз, але падчырківаючы, што "літва" з паходжання – гэта вылучна этнічныя балты, а таксама што нават "рутэнізаваная" літва захоўвала назоў "літвы" і, адпаведна, сваю "балцкую" самасвядомасць (прыр. тэзы Марзалюка аб тым, што "абеларушванне" балтаў магло адбывацца вылучна пры прыўлашчэнні імі "рускае" ідэнтычнасці і самасвядомасці – якім чынам сумяшчальныя гэтыя дзве тэзы, асабліва ў плане будовы "беларускае" (тэрміналагічна) ідэнтычнасці?). Такім парадкам, калі Марзалюк падчырківае, што для беларусаў няма перспектыў існавання за межамі "русі" – то Ліцкевіч падчырківае, што няма перспектыў існавання славянаў з паходжання ўнутры "літвы". Чым тады розніцца наратыў Ліцкевіча, у плане рэканструкцыі дачыненняў ідэнтычнасцей "літвы" і "русі", ад наратыву Марзалюка – незразумела.

больш дэталяў

 

2013-03-04

Ці беларусы ёсць украінцамі? альбо пра заганнасць "рускага" (тэрміналагічна) праекту гісторыі беларусаў (ч.2)

Яркім прыкладам творчасці заступнікаў "рускага" тэрміналагічнага праекту рэканструкцыі гістарычнае нацыянальнае ідэнтычнасці беларусаў могуць быць працы Ігара Марзалюка, асабліва ягоны артыкул "Тэрміналогія этнічнай гісторыі Беларусі 14–17 ст.: набліжэнне да рэаліяў, ці стварэнне новых міфаў?" (Гістарычны альманах. т. 9, 2003), які, паводле свайго зместу і роўню закранутых праблем, выглядае адметным "крэда" І. Марзалюка і ўсяе прапанаванае плыні (тая ж аргументацыя перамоўлена ў манаграфіі І. Марзалюка: Міфы "адраджэнскай" гістарыяграфіі Беларусі).

больш дэталяў

 

2013-03-04

Ці беларусы ёсць украінцамі? альбо пра заганнасць "рускага" (тэрміналагічна) праекту гісторыі беларусаў (ч.1)

Аўтар гэтых радкоў, будучы мовазнаўцам па адукацыі, у сваіх штудыях па гісторыі Вялікага княства Літоўскага імкнецца найперш да дакладнага выяснення сэнсаў і ролей назоваў і тэрмінаў нашае мінуўшчыны. Найперш гэта тычыцца асяродкавага назову нашае гісторыі – назову "літва" – які на працягу стагоддзяў быў назовам нашага беларускага народу. Цяперашняя афіцыйная беларуская навука гэта адмаўляе і, утроп за савецкаю гістарычнаю навукаю, вядзе проці назову "літва", "літвіны", як гістарычнага назову беларусаў у Вялікім княстве Літоўскім, сапраўднае змаганне. У гэтым плане, відавочнай выглядае канечнасць праяснення тэрмінаў, стварэння адзінае і суцэльнае сыстэмы гістарычнае тэрміналогіі – бо відавочна, што такое сыстэмы цяпер нямаш, і, з аднаго боку, відавочны крыш створанае ў 19 стагоддзі прапагандысцкае тэзы аб тым, што "літва" гістарычна – гэта назоў балцкага этнасу, што добра разумеюць не адно ў Беларусі, але і на Віленшчыне (мясцовыя літвіны і "палякі"), а, з другога боку, відавочная і безвыхадзь усялякіх вылучна "рускіх" (тэрміналагічна) праектаў рэканструкцыі нацыянальнае гісторыі беларусаў, т.б. няздольнасць гэтых праектаў даць адэкватныя нацыянальныя рэканструкцыі, паслугоўваючыся тэрміналогіяй, пазбаўленай "літоўшчыны" і прапануючай адно "рускі" тэрміналагічны наратыў (чаму будзе збольшага прысвечаны дадзены артыкул)

больш дэталяў

 

2011-11-22

"Літоўскі народ" (nacione Lithwanos) 14 стагоддзя з моўнага, культурнага і рэлігійнага гледзішча (па сведчаннях гістарычных крыніц) (ч.2)

Ёсць багата сведчанняў, якія дазваляюць меркаваць, што ў 14 стагоддзі пад назовам "літвы" ці "літоўскага народу" выступала канфесыйная супольнасць хрысціянаў Вялікага княства Літоўскага, якая была задзіночана ў межах Літоўскае мітраполіі. Як да стварэння ВКЛ, так і па яго стварэнні ў крыніцах сярод "літвіноў", "літвы" згадваюцца не адно балты, але і славяне.

больш дэталяў

 

2011-11-22

"Літоўскі народ" (nacione Lithwanos) 14 стагоддзя з моўнага, культурнага і рэлігійнага гледзішча (па сведчаннях гістарычных крыніц) (ч.1)

У спачатнай гісторыі Вялікага княства Літоўскага дагэтуль маюцца вялізныя прагалы, якія сучасная "балцкая канцэпцыя" паўстання гэтага гаспадарства няздольна развязаць. Тая блытаніна, якая існуе сядні, паказуе, што "балцкая канцэпцыя" ад сама пачатку (наўмысна ці не) пайшла па ведаме мыльным шляху, і гэты сучасны стан даследванняў вымагае не проста нейкіх ўдакладненняў, але грунтоўнага спраўджвання асноўных паняткаў. Не будзем тут пераказваць істасць вядомае праблемы – ролі старажытных беларусаў у паўстанні і палітычным жыцці ранняга (13–14 ст.) Вялікага княства Літоўскага і дачынення назову тытульнага народу ВКЛ – "літвіны" – да беларусаў. Гэтая праблема ўсім вядома. Скажам, што ў асяродку гэтае праблемы, відавочна, палягае "балта-славянская" супярэчнасць.

больш дэталяў

 

2011-11-03

Асаблівасці савецкай рэлігійнай палітыкі ў Беларусі ў паваенны час (1944-1956 гг.)

Па вайне ўсе рэлігійныя канфесіі засведчылі сваю лаяльнасць уладам. З аднаго боку, гэта была даніна павагі пераможцу, а з іншага – неабходнасць легальнага існавання. Падчас пераходу да мірнага будаўніцтва савецкаму рэжыму быў патрэбны дэмакратычны вобраз і падтрымка ўсяго насельніцтва краіны. Вернікі спадзяваліся, што дзяржава па-новаму будзе ставіцца да сваіх грамадзянаў, незалежна ад рэлігійных перакананняў, але рэчаіснасць іх расчаравала. Дарма што, рэлігійнае жыццё ў Беларусі не згасла. Вайна істотна змяніла партрэт вернікаў. У царкве, касцёле, сінагозе цяпер збіралася значна болей пажылых людзей, для якіх захаванне традыцыі заставалася часткаю жыцця, памагала здабыць адхланне па штодзённых клопатах, хутчэй перажыць страты, атрымаць унутраную раўнавагу.

больш дэталяў

 

2011-11-03

Особенности советской религиозной политики в Беларуси в послевоенный период (1944-1956 гг.)

После окончания войны все религиозные конфессии засвидетельствовали лояльность властям. С одной стороны, это была дань уважения победителю, а с другой - необходимость легального существования. При переходе к мирному строительству советский режим нуждался в демократическом имидже и поддержке всего населения страны. Верующие надеялись, что государство по-новому будет относиться к своим гражданам, независимо от религиозных убеждений, но действительность их разочаровала. Несмотря на это, религиозная жизнь в Беларуси не угасла. Война сильно изменила портрет верующих. В церковь, костел и синагогу собиралось теперь значительно больше пожилых людей, для которых соблюдение традиции оставалось частью жизни, помогало получить облегчение от повседневных забот, скорее пережить утраты, добиться внутреннего равновесия.

больш дэталяў

 

2011-09-01

Турэмны дзённік (ч.2)

Працяг турэмнага дзённіку, звязанага з падзеямі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 году. Тэкст уяўляе сабой выключна персанальныя ацэнкі і ўражанні яго аўтара. Рэдакцыя не нясе адказнасці як за агульны змест гэтага матэрыялу, так і за паасобныя ягоныя часткі

больш дэталяў

 

2011-09-01

Турэмны дзённік (ч.1)

Гэты тэкст ёсць турэмным дзённікам, звязаным з падзеямі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 году. Тэкст уяўляе сабой выключна персанальныя ацэнкі і ўражанні яго аўтара. Рэдакцыя не нясе адказнасці як за агульны змест гэтага матэрыялу, так і за паасобныя ягоныя часткі

больш дэталяў

 

2011-05-22

“Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” - артыкул Віктара Сукеньніцкага з часопісу The Polish Review, восень 1965 году (ч.3)

Працяг артыкулу “Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” вядомага юрыста, гісторыка і саветоляга Віктара Сукеньніцкага  з сэрыі перакладаў канфэрэнцыйных спавешчаньняў і навуковых артыкулаў прадстаўнікоў беларускай эміграцыі, а таксама эмігрантаў зь іншых краінаў рэгіёну і заходніх аўтараў датычна беларускай праблематыкі, што рабіліся ці пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу. Тэкст, прысьвечаны аналізу ролі Сталіна ў абвяшчэньні БССР, быў надрукаваны ў восеньскім нумары часопісу “The Polish Review” за 1965 год.

больш дэталяў

 

2011-03-24

Прэса ў Беларусі, 1955-65 - артыкул Рамана Шпарлюка з часопісу Soviet Studies, красавік 1967 году (ч.2)

Працяг артыкулу вядомага прафэсара Гарвардзкага ўнівэрсытэту Рамана Шпарлюка, прысьвечанага аналізу прэсы ў БССР за пэрыяд з 1955 да 1965 году, які быў надрукаваны ў часопісе Soviet Studies у красавіку 1967 году. Гэты артыкул публікуецца ў рамках сэрыі перакладаў канфэрэнцыйных і навуковых артыкулаў, прысьвечаных беларускай праблематыцы, што пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу.

больш дэталяў

 

2011-03-22

Прэса ў Беларусі, 1955-65 - артыкул Рамана Шпарлюка з часопісу Soviet Studies, красавік 1967 году (ч.1)

У рамках сэрыі перакладаў канфэрэнцыйных і навуковых артыкулаў, прысьвечаных беларускай праблематыцы, што пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу, чытачам прапануецца пераклад артыкулу вядомага прафэсара Гарвардзкага ўнівэрсытэту Рамана Шпарлюка, прысьвечанага аналізу прэсы ў БССР за пэрыяд з 1955 да 1965 году, які быў надрукаваны ў часопісе Soviet Studies у красавіку 1967 году.


больш дэталяў

 

2011-02-28

Тайна Нанадая, Тэлявеля і Дывірыкса

Існуюць цікавыя звесткі, якія могуць сведчыць аб тым, што першы вялікі князь літоўскі Міндоўг быў хрысціянінам задоўга да свайго каталіцкага хросту 1253 году. Галіцка-валынскі (Гіпацеўскі) летапіс 13 стагоддзя і пазнейшая кроніка Быхаўца падаюць на першы пагляд незразумелыя імёны "бостваў", якіх быццам сціў Міндоўг, ужо будучы хрышчаным у лацінства (пасля 1253 г.) – Нанадай, Тэлявель і Дывірыкс. Нястача звестак аб пруска-яцвяжскай мове і амаль поўная неразработанасць праблемы пруска-яцвяжскай мовы ў навуцы спрычыніліся да таго, што гэтыя спамянёныя ў летапісе словы стала разглядаюць як імёны нейкіх "паганскіх бостваў", якіх быццам сціў Міндоўг. Між тым, гэтыя словы ёсць яўнымі ўрыўкамі прускае мовы.

больш дэталяў

 

2011-01-05

“Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” - артыкул Віктара Сукеньніцкага з часопісу The Polish Review, восень 1965 году (ч.2)

Працяг артыкулу “Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” вядомага юрыста, гісторыка і саветоляга Віктара Сукеньніцкага  з сэрыі перакладаў канфэрэнцыйных спавешчаньняў і навуковых артыкулаў прадстаўнікоў беларускай эміграцыі, а таксама эмігрантаў зь іншых краінаў рэгіёну і заходніх аўтараў датычна беларускай праблематыкі, што рабіліся ці пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу. Тэкст, прысьвечаны аналізу ролі Сталіна ў абвяшчэньні БССР, быў надрукаваны ў восеньскім нумары часопісу “The Polish Review” за 1965 год.

больш дэталяў

 

2010-12-09

“Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” - артыкул Віктара Сукеньніцкага з часопісу The Polish Review, восень 1965 году (ч.1)

Артыкул вядомага юрыста, гісторыка і саветоляга Віктара Сукеньніцкага “Сталін і “незалежнасьць” Беларусі” ёсьць другім з сэрыі перакладаў канфэрэнцыйных спавешчаньняў і навуковых артыкулаў прадстаўнікоў беларускай эміграцыі, а таксама эмігрантаў зь іншых краінаў рэгіёну і заходніх аўтараў датычна беларускай праблематыкі, што рабіліся ці пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу. Тэкст, прысьвечаны аналізу ролі Сталіна ў абвяшчэньні БССР, быў надрукаваны ў восеньскім нумары часопісу “The Polish Review” за 1965 год.

больш дэталяў

 

2010-12-01

Беларусь (Weissruthenien) – спавешчаньне Ўладзімера Бортніка на канфэрэнцыі „Völker in Ketten: Nichtrussen in der Sowjetunion“, студзень 1978 г.

Гэтым тэкстам мы распачынаем сэрыю перакладаў канфэрэнцыйных спавешчаньняў і навуковых артыкулаў прадстаўнікоў беларускай эміграцыі ў Заходняй Эўропе датычна беларускай праблематыкі, што рабіліся ці пісаліся ў той час, калі Беларусь знаходзілася ў складзе Савецкага Саюзу. Пры перакладзе рабілася спроба максымальна захаваць моўныя асаблівасьці і стыль аўтара. Ацэнка слушнасьці тых ці іншых тэзаў кожнага з тэкстаў сэрыі пакідаецца чытацкай аўдыторыі. Сэрыя распачынаецца спавешчаньнем журналіста Ўладзімера Бортніка на Канфэрэнцыі „Völker in Ketten: Nichtrussen in der Sowjetunion“ (Народы ў ланцугах: нерасейскія народы ў Савецкім Саюзе), што адбылася з 13 да 15 студзеня 1978 году ў Люцэрне і была прысьвечаная прыгнёту нерасейскіх народаў Савецкага Саюзу

больш дэталяў

 

2009-12-02

Паходжаньне і адукацыя вышэйшай страты эвангельскай грамады гораду Пэшт у першай палове ХІХ стагодзьдзя (ч. 2)

Для ўсіх царкоўных кіраўнікоў – за выняткам бадай нешматлікіх арыстакратаў – пачатковая і гімназічная адукацыя выглядала вельмі падобна. Напачатку яны наведвалі адну ці некалькі пачатковых школаў у месцах свайго нараджэньня ці найбліжэйшых ваколіцах, а пасьля сканчвалі нейкі з эвангельскіх ліцэяў, зазвычай ў Шопране, Прэсбургу, Лявочы ці Прашаве. Гэтыя лютэранскія навучальныя ўстановы карысталіся ў тыя часы вельмі добрай рэпутацый, не ў апошнюю чаргу дзякуючы маладым настаўнікам, выпускнікам нямецкіх унівэрсытэтаў, што вярнуліся на радзіму з новымі ідэямі і навучальнымі мэтадамі. Нягледзячы на тое, што каралеўскія загады і школьныя пляны ня тычыліся пратэстанцкіх навучальных установаў, праграмы эвангельскіх ліцэяў адпавядалі зьместу навучаньня у падобных установах для каталікоў, актыўна выкарыстоўваючы іх найлепшы досьвед.

больш дэталяў

 

2009-11-28

Паходжаньне і адукацыя вышэйшай страты эвангельскай грамады гораду Пэшт у першай палове ХІХ стагодзьдзя (ч. 1)

Дасьледаваньне гісторыі розных хрысьціянскіх канфесіяў у Вугоршчыне да сёньняшняга дню моцна зьнітаванае з апісаньнем гісторыі цэркваў. Гэткае азначэньне справядліва тычыцца і дасьледаваньняў пратэстанцкіх цэркваў і грамадаў. Гэты артыкул ёсьць скарочанай часткай навуковага дасьледаваньня эвагельскай грамады ў Пэшце – групы, якая даволі добра распазнаецца сярод іншых – і мае на мэце паказаць асаблівасьці разьвіцьця эвагелістычнай грамады, стварэньне якой стала вынікам саступкі асьветніцкага абсалютызму. Цэнтральным ва ўсім дасьледаваньні ёсьць пытаньне таго, якое значэньне мае канфэсія ў дзяржаўна-палітычным і сацыяльным кантэксьце і, адпаведна, як будуецца ейная сыстэма ўзаемадачыненьняў зь іншымі суб'ектамі, а таксама як вызначаецца і разьвіваецца стратэгія разьвіцьця і выжываньня грамады як сацыяльнай адзінкі. Гэты артыкул факусуецца найперш на кіроўных чальцах эвагелістычнай грамады Пэшту, т.б. на тых сацыяльных элітах, што галоўным чынам вызначалі ўнутранае аблічча, лёс ды будучыню ўсяе гэтае супольнасьці.

больш дэталяў

 

2008-09-29

Практыка перамоваў: тэрарыстычны акт падчас мюзіклу “Норд-Ост” у маскоўскім тэатры на Дуброўцы 23-26 кастрычніка 2002 году

Перамовы з тэрарыстамі ёсьць вельмі цяжкім рашэньнем для кожнай дзяржавы і кожнага ўраду. Ужо ўласна факт вядзеньня перамоваў можа разглядацца як палітычная параза кіраўніцтва краіны, што можа справакаваць іншыя тэрарыстычныя акты. Зь іншага боку, адмова ад перамоваў азначае невыкананьне дзяржавай адной з галоўных сваіх задачаў – абароны ўласных грамадзянаў.

больш дэталяў

 

2007-05-22

ГКС Катавіцы: заўзятары кіруюць клюбам

27 лютага 2007 г. споўнілася 43 гады адной зь легендаў польскага клюбнага футболу – ГКС Катавіцы. Здавалася б, за адносна кароткі час свайго існаваньня клюб перажыў узьлёты і падзеньні, знаходзіўся на мяжы, што аддзяляла яго ад небыцьця, але вытрымаў, дзякуючы вельмі моцнай і нават апантанай падтрымцы ўласных заўзятараў.

больш дэталяў

 

бібліятэка: новае

 

2017-02-15 23:57:45

Belarusian Review, Special Jewish Issue, 2016

фармат: .pdf

2015-01-20 18:10:50

Крывія, №34-35, сьнежань 2014

фармат: .pdf

 

навіны

 

2016-09-18 | Выпушчаны на волю голас франтавіка і важака камсамольцаў Беларусі

2016-05-08 | Стаўленне да Халакосту ў Савецкім Саюзе і сучаснай Беларусі

2016-03-02 | Отношение к Холокосту в Советском Союзе и современной Беларуси

2015-11-19 | Роберт Міцкевіч: польска-літоўская спрэчка карысная Расіі

падзеі

 

2016-01-03 | Вайна і Халакост: дарослы свет вачыма дзяцей

2016-01-03 | Война и Холокост: взрослый мир глазами детей

2015-05-15 | Цэнзура ў як прадмет даследавання і інструмент пазнання пасляваеннай савецкай Беларусі

2015-02-02 | Алесь Краўцэвіч: з Расеяй трэба сябраваць з-за пагранічнай агароджы

права

 

2015-03-02 | Аляксандр Осіпаў: Беларусь, Малдова і Украіна дагэтуль выкарыстоўваюць перавагі савецкай сістэмы кіравання разнастайнасцю

2013-11-19 | Закон “Аб беларусах замежжа”: адзін крок да прыняцця

2013-06-11 | Алена Макоўская: беларусы замежжа – самы моцны прыхільнік Беларусі і яе культуры

2013-06-04 | Беларусь і Летува: ў пошуках гістарычнага кампрамісу ў спадчыне ВКЛ

эканоміка

 

2013-06-14 | Дэвід Марплз: Расія не пагражае незалежнасці Беларусі, а абмяжоўвае яе выбар

2011-05-26 | Ці патрэбная Беларуская АЭС? - інтэрвію з Аляксандрам Мілінкевічам

2008-08-04 | Рэгіянальная адчувальнасьць ў Эўрапейскім Валютным Зьвязе

2007-05-27 | Эканоміка Кыргызстану праз год пасьля “рэвалюцыі туліпанаў”

паліталёгія

 

2015-03-19 | Сяргей Далгаполаў: Збліжэнне Беларусі і ЕС ужо ажыццяўляецца ў эканамічнай сферы

2014-08-12 | Леанід Лыч: без сваёй мовы народ не стварае нічога арыгінальнага

2014-07-06 | а. Аляксандар Надсан: Беларусы павінны ісьці да Бога сваёй дарогай і на сваёй роднай мове

2013-12-26 | Беларусь і візавая лібэралізацыя

іншыя навукі

 

2015-11-23 | У пошуках беларускасці на паўднёвай Пскоўшчыне

2015-11-12 | Прастора: паміж Падляшшам і Сілезіяй

2015-06-06 | Ізноў пра Скарыну ў Падуі: прысутныя (ч.2)

2015-06-06 | Ізноў пра Скарыну ў Падуі: прысутныя

 
   The_Point © 2007-2017. Усе правы абароненыя   

 

 

 

створаны Webrycy studio